Doanh nghiêp nhà nước bao gồm các doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ, tổng số cổ phần có quyền biểu quyết theo quy định tại Điều 88 của Luật Doanh nghiệp 2020, cụ thể doanh nghiệp nhà nước được tổ chức quản lý dưới hình thức công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, bao gồm:
(1) Doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ;
(2) Doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ hoặc tổng số cổ phần có quyền biểu quyết, trừ doanh nghiệp quy định tại điểm a khoản 1 Điều 88 Luật Doanh nghiệp 2020.
Doanh nghiệp ngoài nhà nước hiểu theo Luật Doanh nghiệp 2020 của Việt Nam, bao gồm các loại hình như công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, công ty hợp danh và doanh nghiệp tư nhân. Những doanh nghiệp này là nhóm doanh nghiệp không thuộc sở hữu nhà nước, được thành lập và vận hành bởi các cá nhân, tổ chức tư nhân hoạt động dựa trên vốn tư nhân, không có sự tham gia trực tiếp của nhà nước trong vai trò cổ đông hoặc chủ sở hữu.
Phân biệt doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp ngoài nhà nước
Doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp ngoài nhà nước thường được nhận diện dựa trên 07 loại tiêu chí nổi bật sau:
(1) Về chủ sở hữu và vốn:
- Doanh nghiệp nhà nước là những doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn Điều lệ hoăc từ trên 50% vốn điều lệ hoặc tổng số cổ phần có quyền biểu quyết.
- Doanh nghiệp ngoài nhà nước là doanh nghiệp do cá nhân, tổ chức thành lập và quản lý dựa trên nguồn vốn tư nhân.
(2) Về loại hình doanh nghiệp
- Doanh nghiệp nhà nước được tổ chức, hoạt động dưới hình thức:
+ Công ty trách nhiệm hữu hạn: một thành viên hoặc hai thành viên trở lên;
+ Công ty cổ phần;
- Doanh nghiệp ngoài nhà nước được tổ chức, hoạt động theo các hình thức được quy định tại Luật doanh nghiệp 2020 bao gồm:
+ Công ty trách nhiệm hữu hạn: Một thành viên hoặc hai thành viên trở lên;
+ Công ty Cổ phần;
+ Công ty Hợp danh;
+ Doanh nghiệp tư nhân.
(3) Ngành nghề
- Doanh nghiệp nhà nước thường được tổ chức hoạt động trong ngành thiết yếu: điện lực, dầu khí, hàng không, đường sắt, viễn thông… và là công cụ để Nhà nước điều tiết kinh tế vĩ mô.
- Doanh nghiệp ngoài nhà nước được tổ chức hoạt động trong tất cả các ngành, nghề mà pháp luật không cấm.
(4) Vai trò
- Doanh nghiệp nhà nước không chỉ là đơn vị sản xuất mà còn là công cụ ổn định kinh tế vĩ mô, đảm bảo an ninh năng lượng, lương thực, quốc phòng, và thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững. Cụ thể: Dẫn dắt đầu tư công và thực hiện các dự án hạ tầng trọng điểm; Góp phần bình ổn thị trường, hạn chế đầu cơ, tăng giá; Tạo việc làm, đảm bảo an sinh xã hội.
- Doanh nghiệp ngoài nhà nước đóng vai trò là động lực chính của nền kinh tế, đóng góp hơn 50% GDP cả nước; thúc đẩy tăng trưởng, tạo việc làm lớn, đổi mới sáng tạo, tăng thu ngân sách và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
(5) Quy mô
- Doanh nghiệp nhà nước có quy mô lớn, thường được tổ chức theo các hình thức như:
+ Tập đoàn kinh tế;
+ Tổng công ty;
+ Công ty mẹ - Công ty con.
- Doanh nghiệp ngoài nhà nước thì đa dạng về quy mô trong đó chủ yếu là các doanh nghiệp có quy mô vừa và nhỏ.
