Luật Doanh nghiệp 2014 không quy định rõ về khái niệm người có quan hệ gia đình trong Công ty và với quy định cụ thể về người có quan hệ gia đình trong Luật Doanh nghiệp 2020 đã giúp xác định rõ những người thuộc mối quan hệ gia đình này sẽ không được bổ nhiệm các chức danh trong Công ty.
Quan hệ gia đình là những cá nhân có mối liên hệ dựa trên hôn nhân, huyết thống hoặc quan hệ nuôi dưỡng hợp pháp với nhau; thường có sự chia sẻ về quyền và lợi ích chung. Mối quan hệ này làm cho hành vi của một người có thể ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến quyền lợi của người những người còn lại. Vì vậy, pháp luật xác định quan hệ gia đình là yếu tố quan trọng cần được quy định cụ thể trong pháp luật về doanh nghiệp.
Việc xác định quan hệ gia đình giúp giảm khả năng che giấu xung đột lợi ích thông qua người thân. Hiện nay, các giao dịch tư lợi hoặc chuyển dịch tài sản có thể được thực hiện gián tiếp qua quan hệ gia đình để né tránh sự kiểm soát của luật pháp. Nếu không có sự điều chỉnh rõ ràng dễ dẫn đến tình trạng “đứng tên giùm” hoặc thao túng quyết định doanh nghiệp, trục lợi. Việc mở rộng phạm vi kiểm soát đến các mối quan hệ gia đình giúp tăng cường minh bạch, buộc các chủ thể phải kê khai và công khai lợi ích liên quan.
Theo đó,tại khoản 22 Điều 4 Luật Doanh nghiệp 2020 quy định về người có quan hệ gia đình như sau:
Người có quan hệ gia đình bao gồm: vợ, chồng, bố đẻ, mẹ đẻ, bố nuôi, mẹ nuôi, bố chồng, mẹ chồng, bố vợ, mẹ vợ, con đẻ, con nuôi, con rể, con dâu, anh ruột, chị ruột, em ruột, anh rể, em rể, chị dâu, em dâu, anh ruột của vợ, anh ruột của chồng, chị ruột của vợ, chị ruột của chồng, em ruột của vợ, em ruột của chồng.
Người có liên quan theo quy định tại Luật Doanh nghiệp 2020 được xây dựng theo hướng rộng hơn, bao trùm mọi cá nhân, tổ chức có mối liên hệ với doanh nghiệp. Mối liên hệ có liên quan không chỉ giới hạn trong phạm vi nội bộ mà mở rộng đến các đối tượng có khả năng tạo ra ảnh hưởng đến hoạt động của công ty. Mối liên hệ này có thể tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau và không nhất thiết phải thể hiện bằng quan hệ pháp lý trực tiếp mà chỉ cần xác định được các bên có sự gắn kết về lợi ích hoặc khả năng tác động đến quá trình hoạt động của doanh nghiệp thì đã thuộc diện xem xét.
Việc xác định người có liên quan giúp kiểm soát rủi ro và phòng ngừa xung đột lợi ích trong doanh nghiệp. Đây là cơ sở quan trọng để thông qua đó xác định những giao dịch, hợp đồng tiềm ẩn nguy cơ tư lợi hoặc thiếu khách quan để áp dụng cơ chế kiểm soát và chấp thuận chặt chẽ hơn. Quy định này giúp doanh nghiệp có thể hạn chế tình trạng thao túng hoặc chuyển lợi ích không công bằng, nâng cao an toàn pháp lý trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Theo quy định tại khoản 23 Điều 4 của Luật Doanh nghiệp 2020 thì Người có liên quan là cá nhân, tổ chức có quan hệ trực tiếp hoặc gián tiếp với doanh nghiệp trong các trường hợp sau đây:
a) Công ty mẹ, người quản lý và người đại diện theo pháp luật của công ty mẹ và người có thẩm quyền bổ nhiệm người quản lý của công ty mẹ;
b) Công ty con, người quản lý và người đại diện theo pháp luật của công ty con;
c) Cá nhân, tổ chức hoặc nhóm cá nhân, tổ chức có khả năng chi phối hoạt động của doanh nghiệp đó thông qua sở hữu, thâu tóm cổ phần, phần vốn góp hoặc thông qua việc ra quyết định của công ty;
d) Người quản lý doanh nghiệp, người đại diện theo pháp luật, Kiểm soát viên;
đ) Vợ, chồng, bố đẻ, mẹ đẻ, bố nuôi, mẹ nuôi, bố chồng, mẹ chồng, bố vợ, mẹ vợ, con đẻ, con nuôi, con rể, con dâu, anh ruột, chị ruột, em ruột, anh rể, em rể, chị dâu, em dâu của người quản lý công ty, người đại diện theo pháp luật, Kiểm soát viên, thành viên và cổ đông sở hữu phần vốn góp hay cổ phần chi phối;
e) Cá nhân là người đại diện theo ủy quyền của công ty, tổ chức quy định tại các điểm a, b và c khoản 23 Điều 4 Luật Doanh nghiệp 2020;
g) Doanh nghiệp trong đó cá nhân, công ty, tổ chức quy định tại các điểm a, b, c, d, đ và e khoản 23 Điều 4 Luật Doanh nghiệp 2020 có sở hữu đến mức chi phối việc ra quyết định của công ty.
